Khi người thân ra đi, di sản để lại không chỉ là tài sản vật chất mà còn là những giá trị tinh thần. Tuy nhiên, thừa kế lại là một trong những lĩnh vực phát sinh tranh chấp dân sự nhiều nhất hiện nay. Không ít gia đình từ chỗ hòa thuận đã rơi vào cảnh kiện tụng kéo dài chỉ vì không hiểu rõ hoặc thực hiện sai thủ tục phân chia di sản thừa kế.
Pháp luật không can thiệp vào tình cảm, nhưng can thiệp rất chặt chẽ vào trình tự và quyền lợi của từng người. Hiểu đúng và làm đúng quy trình không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bạn mà còn là cách tốt nhất để giữ gìn sự ổn định gia đạo.
1. Phân chia di sản thừa kế là gì?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, phân chia di sản thừa kế là việc xác định và chia tài sản của người đã mất cho những người có quyền hưởng di sản. Việc phân chia này dựa trên hai cơ sở chính:
-
Theo di chúc hợp pháp: Thực hiện theo ý chí của người để lại tài sản.
-
Theo pháp luật: Áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc không định đoạt hết di sản.
Di sản thừa kế thông thường bao gồm:
-
Bất động sản: Nhà phố, đất đai, căn hộ…
-
Động sản: Xe cộ, tiền tiết kiệm, vàng, cổ phần doanh nghiệp…
-
Các quyền tài sản khác.
2. Các hình thức phân chia di sản thừa kế phổ biến
Để thực hiện thủ tục phân chia di sản thừa kế chính xác, bạn cần xác định trường hợp của mình thuộc hình thức nào dưới đây:
2.1. Phân chia di sản theo di chúc
Hình thức này được ưu tiên áp dụng khi có di chúc hợp pháp và còn hiệu lực tại thời điểm mở thừa kế.
Lưu ý quan trọng: Dù có di chúc, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của “người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc” (như con chưa thành niên, cha/mẹ, vợ/chồng, con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động). Những đối tượng này vẫn được hưởng một phần di sản dù di chúc không đề cập đến họ.
2.2. Phân chia di sản theo pháp luật
Đây là hình thức chia thừa kế dựa trên quy định của nhà nước, thường áp dụng khi:
-
Không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.
-
Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc.
-
Người được chỉ định thừa kế từ chối nhận di sản.
Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật cũng áp dụng cho phần di sản bị bỏ sót (không được định đoạt) trong di chúc.
2.3. Quy định về các hàng thừa kế
Khi chia theo pháp luật, di sản sẽ được chia theo thứ tự hàng thừa kế. Hàng sau chỉ được hưởng khi hàng trước không còn ai.
-
Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi.
-
Hàng thừa kế thứ hai: Ông bà nội/ngoại; anh, chị, em ruột; cháu ruột (mà người chết là ông bà).
-
Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội/ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu/chắt ruột (theo quan hệ cụ thể).
3. Quy trình 5 bước thủ tục phân chia di sản thừa kế chuẩn pháp lý
Để đảm bảo tính pháp lý và sang tên đổi chủ tài sản thành công, gia đình cần thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định thời điểm và người thừa kế Xác định thời điểm mở thừa kế (lúc người để lại di sản qua đời) và lập danh sách đầy đủ những người thuộc diện được hưởng thừa kế.
Bước 2: Xác định danh mục di sản Cần phân biệt rõ tài sản riêng của người mất và tài sản chung (với vợ/chồng hoặc hộ gia đình). Chỉ phần tài sản thuộc sở hữu riêng của người mất mới được đem ra phân chia.
Bước 3: Lập văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia
-
Văn bản khai nhận di sản: Áp dụng nếu chỉ có duy nhất 01 người thừa kế.
-
Văn bản thỏa thuận phân chia di sản: Áp dụng khi có từ 02 người thừa kế trở lên.
Lưu ý: Các văn bản này bắt buộc phải được công chứng hoặc chứng thực tại tổ chức hành nghề công chứng.
Bước 4: Thực hiện nghĩa vụ tài chính Người nhận thừa kế cần hoàn thành các nghĩa vụ như:
-
Nộp thuế thu nhập cá nhân (đối với một số trường hợp cụ thể).
-
Lệ phí trước bạ khi đăng ký quyền sở hữu.
-
Thanh toán các khoản nợ của người chết để lại (nếu có).
Bước 5: Đăng ký sang tên tài sản Sau khi hoàn tất hồ sơ và nghĩa vụ thuế, người thừa kế tiến hành đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai (với nhà đất) hoặc cơ quan chuyên ngành (với xe cộ, cổ phần…).
4. Những sai lầm “chết người” khi chia thừa kế
Trong quá trình tư vấn, chúng tôi thường gặp những lỗi sai khiến thủ tục bị đình trệ hoặc dẫn đến tranh chấp:
-
Tự ý phân chia bằng giấy viết tay, không qua công chứng.
-
Bỏ sót người thừa kế hợp pháp (đặc biệt là con riêng, con nuôi hợp pháp).
-
Nhầm lẫn giữa tài sản chung và tài sản riêng.
-
Chủ quan cho rằng “có di chúc là xong”, bỏ qua quyền của người thừa kế bắt buộc.
-
Để hết thời hiệu khởi kiện mới yêu cầu giải quyết tranh chấp.
5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Hỏi: Không có di chúc thì có được chia di sản không? Đáp: Có. Di sản sẽ được chia đều cho những người cùng hàng thừa kế theo quy định của pháp luật.
Hỏi: Một người trong gia đình không ký vào văn bản thỏa thuận thì có chia được không? Đáp: Không. Văn bản thỏa thuận phân chia di sản yêu cầu sự đồng ý và chữ ký của tất cả những người thuộc hàng thừa kế.
Hỏi: Thừa kế nhà đất có phải nộp thuế không? Đáp: Tùy trường hợp. Thừa kế giữa vợ-chồng, cha mẹ-con cái… thường được miễn thuế Thu nhập cá nhân, nhưng vẫn phải nộp lệ phí trước bạ (trừ trường hợp được miễn).
6. Lời khuyên từ Luật sư
Phân chia di sản thừa kế không chỉ đơn thuần là vấn đề tài sản, mà là một thủ tục pháp lý dài hạn. Một sai sót nhỏ hôm nay có thể trở thành tranh chấp lớn trong tương lai.
Để hạn chế rủi ro, bạn nên:
-
Kiểm tra kỹ tính hợp pháp của di chúc.
-
Thực hiện công chứng đầy đủ mọi văn bản.
-
Không tự ý phân chia khi chưa có sự đồng thuận bằng văn bản.
-
Với khối tài sản lớn hoặc quan hệ gia đình phức tạp, nên tham vấn luật sư ngay từ đầu.
Cần tư vấn chi tiết về thủ tục thừa kế? Liên hệ ngay với chúng tôi:
CÔNG TY LUẬT TNHH VIỆT VIỆT
-
Địa chỉ: Số 334, Khu phố Mỹ Phước, Phường Bến Cát, Thành phố Hồ Chí Minh.
-
Hotline: 0987.706.103
-
Chúng tôi cam kết bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
