Trong thời gian gần đây, lừa đảo công nghệ cao trong giao dịch điện tử đang gia tăng chóng mặt. Không chỉ cá nhân mà rất nhiều doanh nghiệp, chủ kinh doanh đã trở thành nạn nhân, chịu thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và uy tín.
Sự tiện ích của chuyển đổi số, thanh toán không tiền mặt vô tình mở ra một “mặt trận mới” cho tội phạm. Vậy làm sao để nhận diện và quan trọng hơn là xử lý như thế nào khi nghi ngờ bị lừa đảo? Bài viết dưới đây sẽ tổng hợp các nguyên tắc phòng ngừa và lời khuyên xử lý rủi ro pháp lý từ Luật sư.
1. Bản chất: Đánh vào tâm lý, không chỉ là công nghệ
Điểm nguy hiểm nhất của lừa đảo công nghệ cao không nằm ở kỹ thuật hacker siêu việt, mà nằm ở việc lợi dụng sự thiếu cảnh giác của người dùng.
Các thủ đoạn phổ biến nhất hiện nay:
-
❌ Giả mạo thương hiệu: Email, website ngân hàng, cơ quan nhà nước giống hệt bản chính.
-
❌ Mạo danh đối tác: Gửi link thanh toán giả, yêu cầu chuyển tiền gấp vào tài khoản lạ.
-
❌ Chiêu bài “Bảo mật/Nâng cấp”: Dụ người dùng cung cấp OTP, mật khẩu để “xác minh” hoặc “nâng cấp hệ thống”.
-
❌ Chiếm quyền: Can thiệp trái phép vào ví điện tử, tài khoản mạng xã hội để vay tiền bạn bè.
Đặc điểm chung: Các đối tượng luôn tạo áp lực thời gian, bắt nạn nhân hành động nhanh để không kịp kiểm chứng.
2. 05 Nguyên tắc vàng phòng ngừa rủi ro pháp lý
Để “sống sót” an toàn trên môi trường số, người dùng bắt buộc phải tuân thủ 5 nguyên tắc:
-
Xác minh nguồn gốc (Zero Trust): Không tin vào tên hiển thị (Brandname) trên tin nhắn hay email. Hãy kiểm tra kỹ địa chỉ gửi đến.
-
Tuyệt đối bảo mật thông tin: Không bao giờ cung cấp OTP, mật khẩu, chữ ký số cho bất kỳ ai (kể cả người xưng là công an hay nhân viên ngân hàng).
-
Sử dụng công cụ hợp pháp: Ưu tiên dùng chữ ký số, hợp đồng điện tử từ các đơn vị được cấp phép. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhất khi có tranh chấp.
-
Quản lý dữ liệu: Không chia sẻ dữ liệu doanh nghiệp, cá nhân tùy tiện trên các ứng dụng không chính thống.
-
Chủ động xử lý: Thấy nghi ngờ $\rightarrow$ Ngừng giao dịch ngay lập tức.
⚠️ Lưu ý quan trọng: Bị lừa không có nghĩa là bạn vô can. Nếu doanh nghiệp/cá nhân lơ là quy trình bảo mật (giao quyền tùy tiện, ký duyệt thiếu kiểm soát), bạn vẫn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường hoặc rủi ro pháp lý liên quan.
3. Lời khuyên của Luật sư: Làm gì khi nghi ngờ bị lừa đảo?
Đây là phần quan trọng nhất. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hãy bình tĩnh và thực hiện ngay quy trình 15 phút vàng dưới đây:
3.1. Quy tắc ứng biến nhanh: “DỪNG – KHÓA – LƯU – BÁO”
-
🛑 DỪNG: Dừng mọi thao tác. Không bấm link, không nhập thêm tin, không chat giải trình với đối tượng.
-
🔒 KHÓA: Khóa ngay lập tức Internet banking, ví điện tử, thẻ tín dụng. Gọi hotline ngân hàng để phong tỏa giao dịch nếu còn kịp.
-
💾 LƯU: Lưu toàn bộ chứng cứ (Ảnh chụp màn hình, tin nhắn, link, lịch sử cuộc gọi, mã giao dịch). Tuyệt đối không xóa tin nhắn/lịch sử.
-
📢 BÁO: Báo cho ngân hàng và cơ quan công an. Liên hệ luật sư để được hướng dẫn thu thập chứng cứ hợp pháp.
3.2. Ba việc TUYỆT ĐỐI KHÔNG làm (để tránh mất “đường cứu”)
-
⛔ Không chuyển thêm tiền: Dù đối tượng hứa hẹn “chuyển phí để lấy lại tiền treo”.
-
⛔ Không gửi giấy tờ: Không chụp CCCD, quay video khuôn mặt gửi cho bất kỳ ai để “xác minh”.
-
⛔ Không xóa dữ liệu: Xóa tin nhắn là xóa mất bằng chứng bảo vệ bạn trước pháp luật.
4. Giải pháp đặc biệt dành cho Doanh nghiệp
Với môi trường doanh nghiệp, rủi ro lừa đảo thường đi kèm con số thiệt hại rất lớn. Luật sư khuyến nghị thiết lập “hàng rào kỹ thuật”:
-
Quy tắc chuyển tiền 2 lớp: Mọi lệnh chuyển tiền cần ít nhất 2 người duyệt (Kế toán + Giám đốc).
-
Đóng khung Email: Cấm sử dụng email cá nhân (Gmail/Yahoo) để giao dịch hợp đồng, thanh toán. Chỉ dùng email tên miền công ty.
-
Xác minh thay đổi tài khoản: Nếu đối tác báo đổi số tài khoản nhận tiền qua email/zalo $\rightarrow$ Bắt buộc gọi điện thoại xác nhận và yêu cầu văn bản dấu đỏ.
-
Cảnh báo nội bộ: Đào tạo nhân sự thấy “link lạ – giục chuyển tiền” là phải báo cáo ngay, không tự xử lý.
5. Hướng xử lý pháp lý để tăng khả năng thu hồi
Nếu đã lỡ chuyển tiền, an toàn không nằm ở may mắn mà nằm ở quy trình pháp lý đúng đắn:
-
Làm việc với ngân hàng để ghi nhận sự việc, đề nghị tra soát.
-
Soạn văn bản tố giác tội phạm kèm chứng cứ (Sao kê, log giao dịch, ảnh chụp).
-
Gửi yêu cầu Thừa phát lại lập vi bằng hoặc bảo toàn chứng cứ điện tử.
-
Tránh phát ngôn sai lệch trên mạng xã hội gây ảnh hưởng đến quá trình điều tra.
Lời kết: Trong giao dịch điện tử, một lần bấm link sai có thể mất tiền, nhưng một lần lưu chứng cứ đúng có thể là cơ hội để xử lý và thu hồi tài sản. Hãy trang bị kiến thức trước khi quá muộn.
Mọi thông tin tư vấn, vui lòng liên hệ: Công ty Luật TNHH Việt Việt
-
Địa chỉ trụ sở: Số 334, Khu phố Mỹ Phước, phường Bến Cát, Thành phố Hồ Chí Minh
-
Điện thoại: 0987.706.103
Trân trọng./.
